Święto Matki Bożej Gromnicznej. Znaczenie i historia

Czterdzieści dni po Bożym Narodzeniu Kościół prowadzi nas do świątyni jerozolimskiej, gdzie Maryja i Józef przynoszą Dziecię Jezus, aby wypełnić Prawo. To wydarzenie, znane jako Ofiarowanie Pańskie, w polskiej tradycji nosi nazwę święta Matki Bożej Gromnicznej. – To święto o głębokim wymiarze chrystologicznym i mariologicznym, w którym spotykają się posłuszeństwo Prawu, proroctwo i zapowiedź drogi krzyża – mówi ks. dr hab. Lech Wołowski.

Data 2 lutego nie jest przypadkowa. – Kościół wspomina w tym dniu ofiarowanie Jezusa w świątyni 40 dni po Jego narodzeniu, zgodnie z przepisami Prawa Mojżeszowego – wyjaśnia teolog-dogmatyk. – Prawo to bardzo ściśle regulowało zarówno ofiarowanie pierworodnego dziecka, jak i czas oczyszczenia matki po porodzie – dodaje pracownik Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.

Przywołuje tekst Księgi Kapłańskiej: „Dalej powiedział Pan do Mojżesza: «Powiedz do Izraelitów: Jeżeli kobieta zaszła w ciążę i urodziła chłopca, pozostanie przez siedem dni nieczysta (…). Potem ona pozostanie przez trzydzieści trzy dni dla oczyszczenia krwi: nie będzie dotykać niczego świętego i nie będzie wchodzić do świątyni, dopóki nie skończą się dni jej oczyszczenia»” (Kpł 12, 1–4).

– To właśnie dlatego czterdziesty dzień po narodzeniu Chrystusa był pierwszym momentem, w którym Maryja mogła wejść do świątyni i wypełnić Prawo, przynosząc tam swojego Syna – wyjaśnia ks. dr hab. Lech Wołowski.

Spotkanie, które odsłania misję

W świątyni Maryja i Józef spotykają starca Symeona. – To on rozpoznaje w Dziecięciu zapowiadanego Mesjasza i nazywa Go „światłem na oświecenie pogan”, zapowiadając jednocześnie, że Jego droga będzie naznaczona cierpieniem. Maryja słyszy wtedy słowa o mieczu, który przeniknie Jej duszę, co zapowiada Jej udział w zbawczej drodze Syna – podkreśla teolog.

Choć liturgiczna nazwa święta to „Ofiarowanie Pańskie”, z upływem wieków coraz wyraźniej akcentowany był także jego wymiar maryjny. – Ten kluczowy i pełen symboliki aspekt zaczął nabierać coraz większej wagi w pobożności wiernych – mówi ks. Wołowski. – Maryja nie tylko przyniosła do świątyni Dziecię Jezus, ale jest także Tą, która sprawuje opiekę najpierw nad swoim Synem, a potem nad każdym z nas – dodaje.

Ten wymiar opieki – jak podkreśla teolog – ma swoje źródło w słowach Chrystusa z krzyża. – W najbardziej dramatycznym momencie swojej męki Jezus mówi do ucznia: „Oto Matka twoja”. W ten sposób objawia wolę, aby Maryja była Matką wszystkich wierzących – mówi ks. dr hab. Lech Wołowski.

Gromnica – znak ochrony

Nieodłącznym elementem jest zwyczaj błogosławieństwa świec. – Symbolika gromnicy wyrasta z doświadczenia ognia, który może być zarówno błogosławieństwem, jak i zagrożeniem – wyjaśnia ks. Wołowski. – Świeca oznacza „dobry ogień”, który oświeca i ogrzewa, natomiast „grom”, czyli piorun, symbolizował dawniej niszczący żywioł – podkreśla.

Dawniej wierzono, że pobłogosławiona gromnica ma moc chronić dom i jego mieszkańców. – W czasach, gdy domy były drewniane, a dachy kryte strzechą, jeden grom mógł w jednej chwili obrócić wszystko w popiół. Dlatego stawiano w oknach błogosławioną świecę jako znak zawierzenia domu Maryi i prośby o Jej opiekę – tłumaczy ks. dr hab. Lech Wołowski.

Znak ofiarowania

Centralnym motywem tego dnia pozostaje jednak ofiarowanie. – Maryja oddaje Bogu to, co ma najcenniejszego – swojego Syna. Otrzymała Go nie po to, by zatrzymać Go tylko dla siebie, lecz po to, by stał się darem dla świata – wskazuje teolog. – Tak samo każdy z nas nie otrzymał od Boga życia i talentów po to, by je tylko zachować, ale by, ofiarując je Bogu, umieć dzielić się nimi z innymi – podkreśla wykładowca Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.

Święto Ofiarowania Pańskiego od wieków przeżywane jest w Kościele w sposób szczególnie uroczysty. – Mszał przewiduje trzy formy jego sprawowania, z których najpełniejsza obejmuje procesję ze świecami i uroczyste błogosławieństwo – mówi ks. dr hab. Lech Wołowski. – Wierni wyruszają na spotkanie z Chrystusem, niosąc zapalone świece, co nawiązuje do słów Symeona o „świetle na oświecenie pogan” – wskazuje.

Znaczenie dla młodych

Podkreśla, że przesłanie tego dnia pozostaje nadal aktualne. – Ofiarowanie Chrystusa w świątyni jest wezwaniem, by młody człowiek uczył się postawy daru z siebie w świecie naznaczonym egoizmem i konsumpcjonizmem – wyjaśnia teolog. – „Grom” może dziś oznaczać nie tylko burzę, ale także nagłe życiowe doświadczenia: porażkę, utratę, kryzys. Zawierzenie się Maryi i znak gromnicy mogą stać się przypomnieniem, że nie jesteśmy w tych chwilach sami – zauważa.

W polskiej tradycji święto Ofiarowania Pańskiego traktowane jest jako symboliczne zakończenie okresu Bożego Narodzenia, choć w liturgii Kościoła powszechnego okres ten kończy się już w Niedzielę Chrztu Pańskiego. – Ewangelista Łukasz właśnie tym wydarzeniem kończy opis dzieciństwa Jezusa. Dalej rozpoczyna się już inny etap Jego życia – mówi ks. dr hab. Lech Wołowski. – Ofiarowanie zamyka cykl objawienia się Słowa Wcielonego światu i otwiera perspektywę Jego publicznej misji – dodaje.

Święto Matki Bożej Gromnicznej pozostaje więc dniem, w którym Kościół kontempluje tajemnicę daru: Chrystusa oddanego Ojcu i Maryi, która uczy, jak oddawać Bogu to, co w życiu najcenniejsze.